Today is Thursday, 18 September 2014
名I邛O 名. STANISxWA KOSTKI, zak., patrona Polski i m這dzie篡
Lection:
Mdr 4,7-15 (1 J 2,12-17); π 2,41-52 (tom VI)
Gazeta parafialna

History

Bia這 - czerwone sutanny cz.1. Duchowie雟two wielkopolskie w okresie okupacji hitlerowskiej

Nikodem Kowalski

W tym roku mija kolejna rocznica agresji hitlerowskiej na Polsk, kt鏎a nios豉 za sob przemy郵any plan eksterminacji spo貫cze雟twa polskiego. Okupanci za jeden z nadrz璠nych cel闚 obrali zniszczenie duchowie雟twa rzymsko-katolickiego, w kt鏎ym widzieli nie tylko element patriotyczny, ale r闚nie g堯wn ostoj polsko軼i. Bardzo niewiele jest opracowa i dokumentacji dotycz帷ych polskiego tajnego duszpasterstwa katolickiego w Archidiecezji Pozna雟kiej w latach 1939-1945 oraz jej duchowie雟twa w cywilnej i wojskowej konspiracji antyhitlerowskiej. Stan ten decyduje o wysoce niezadowalaj帷ym, dalekim od prawdy historycznej odzwierciedleniu: wi瞛i Ko軼io豉 z narodem polskim oraz wsp鏊nych los闚 duchowie雟twa i 鈍ieckich podczas okupacji hitlerowskiej w Wielkopolsce. Tymczasem ubywa z naszego grona tych, kt鏎zy mogliby da 鈍iadectwo prawdzie o wsp鏊nej walce, cierpieniach i losach Ko軼io豉 oraz spo貫cze雟twa.

W Wielkopolsce sytuacja polskiego Ko軼io豉 Katolickiego by豉 najgorsza. W por闚naniu do innych kraj闚 europejskich straty polskiego duchowie雟twa, spowodowane mordami, aresztowaniami, wi瞛ieniami, zsy趾ami do oboz闚 koncentracyjnych, by造 najwi瘯sze.


Stanis豉w Bielski (1913-1974), proboszcz parafii 鈍. Rocha i 鈍. Anny w Poznaniu, uczestnik tajnego duszpasterstwa podczas II wojny 鈍iatowej.

Urodzi si w Namys豉wkach pow. K瘼no jako syn rolnika Micha豉 i Zofii - z domu Sobczak. Do szko造 powszechnej ucz瘰zcza w Kaliszkowicach, od 1922r. w S豉borowicach k.Ostrowa Wlkp., dok康 przenie郵i si jego rodzice. Od 1926r. ucz瘰zcza do gimnazjum w Ostrowie Wlkp., gdzie 21.06.1934r. zda matur. Studia teologiczne rozpocz掖 1.10.134r. w Seminarium Duchownym w Gnie幡ie. Przed wybuchem II wojny 鈍iatowej w 1939r. by alumnem Seminarium Duchownego w Poznaniu, otrzyma 鈍i璚enia subdiakonatu. W pa寮zierniku 1939r. wr鏂i do Seminarium Duchownego w Poznaniu, w kt鏎ym alumn闚 wraz z profesorami by這 oko這 100 os鏏. W listopadzie 1939r. niemiecka policja i gestapo przeprowadzi造 w ca造m seminarium rewizj, a nast瘼nie Niemcy zaj瘭i budynek na szko喚 policyjn. Stanis豉w Bielski wr鏂i do rodzic闚 w Ostrowie Wlkp. W prywatnej kaplicy ks. Biskup Walenty Dymek udzieli mu 10.03.1940r. 鈍i璚e diakonatu. Prac duszpastersk rozpocz掖 w Ostrowie Wlkp., udzielaj帷 chrzt闚 i komunii 鈍i皻ej. R闚nocze郾ie w domu prowadzi prywatne studia i rekolekcje celem przygotowania si do ostatnich 鈍i璚e. W dniu 7.04.1940r. w prywatnej kaplicy w Poznaniu, po zdaniu egzaminu 4.04.1940r. u ks. Prof. Baranowskiego, ks. Biskup Dymek udzieli mu 鈍i璚e kap豉雟kich. Ponadto w tym dniu ks. Biskup wy鈍i璚i jeszcze 2 kap豉n闚, a udzielaj帷 im instrukcji, powiedzia, 瞠 kieruje ich na tajne plac闚ki duszpasterstwa oraz 瞠 jest to praca wyj徠kowo trudna.

Ks. Stanis豉w Bielski skierowany zosta do Ostrowa Wlkp., ks. Walenty Putz w okolice Nak豉, ks. Feliks W這darczak w okolice Gostynia. Ks. Stanis豉w Bielski spe軟ia funkcje duszpasterskie tajnego kapelana w szpitalu w Ostrowie, sk康 10.01.1941r. zdo豉 uj嗆 przed gestapo do Poznania. Zamieszka w krewnych przy ulicy Kramarskiej 27 i pomaga w duszpasterstwie przy otwartym jeszcze ko軼iele Pana Jezusa przy ul. 砰dowskiej 2. Po zamkni璚iu tego ko軼io豉 po鈍i璚i si ca趾owicie tajnemu duszpasterstwu, m.in. s逝chaj帷 spowiedzi i odprawiaj帷 nabo瞠雟twa w mieszkaniach prywatnych w Poznaniu. Chodzi i je寮zi w ubraniu cywilnym. Paramenta ko軼ielne z uwagi na zasady konspiracji przenosi osobi軼ie (otrzyma je od ks. Alfonsa Jankowskiego, administratora parafii Matki Bolesnej na ζzarzu, kielich od jednej z si鏀tr zakonnych ze 字鏚ki). W mieszkaniach prywatnych kredens s逝篡 cz瘰to jako o速arz, na kt鏎ym sta krzy i pal帷e si 鈍iece. Msze 鈍. musia造 odbywa si bez ministrant闚. Ksi康z Bielski do mszy 鈍. ubrany by tylko w alb i stu喚 polow bia這-fioletow, kt鏎ej te u篡wa przy udzielaniu Ostatniego Namaszczenia. Msza 鈍. by豉 cicha, do odmawiania modlitw s逝篡 mu msza kieszonkowy w wydaniu Pusteta. Podczas mszy 鈍. odprawianych w prywatnych mieszkaniach, ze wzgl璠u na ogromne niebezpiecze雟two ze strony policyjnych organ闚, udzia wiernych ograniczony by do domownik闚, krewnych i zaufanych znajomych. Przed msz 鈍. duchowny s逝cha spowiedzi od 5 do kilku os鏏, kiedy wierni stopniowo gromadzili si - najcz窷ciej w kuchni lub innym pomieszczeniu. Du瞠 wra瞠nie na wiernych sprawia造 modlitwy o wolno嗆 Ko軼io豉 i Ojczyzny odmawiane po mszy 鈍. Konspiracja by豉 w pe軟i przestrzegana, dlatego nikt z uczestnik闚 tajnych mszy 鈍. nie zosta aresztowany. Ks. Bielski po wyzwoleniu Poznania skierowany zosta na wikariat w parafii 安. Floriana na Je篡cach i w parafii Naj鈍i皻szego Serca Pana Jezusa, ponadto dodatkowo pracowa jako notariusz w S康zie Metropolitalnym w Poznaniu. Samodzieln administracj parafii Chrystusa Odkupiciela na Osiedlu Warszawskim w Poznaniu obj掖 1.07.1949r. R闚nocze郾ie od 1.11.1957r. do 1.10.1964r. pracowa w S康zie Metropolitalnym jako s璠zia prosydonalny. By te od 1.02.1960r. referentem Wydzia逝 Duszpasterskiego Kurii Metropolitalnej do spraw duszpasterstwa kobiet. Na w豉sn pro軸 przeniesiony zosta do parafii 安. Rocha w Poznaniu, z zamiarem podj璚ia budowy ko軼io豉 w 疾grzu. Niespodziewany zawa serca pokrzy穎wa dalsze plany, musia przej嗆 do 豉twiejszej pracy, otrzyma 1.03.1974r. probostwo 安. Anny w Poznaniu. Podczas wypoczynku w Ciechocinku zmar nagle 5.10.1974r. i zosta pochowany na cmentarzu G鏎czy雟kim.


Czes豉w Cofta (1910-1944), ksi康z wikariusz parafii Lubasz utworzy i prowadzi w latach okupacji tajn kom鏎k pomocy Polakom.

Urodzi si 26.06.1910r. w Rogo幡ie Wlkp. Jako syn J霩efa, stolarza i Anny z R騜yckich. Od 1916r. ucz瘰zcza do publicznej szko造 ludowej w Rogo幡ie. W 1921r. wst徙i do II kl. Gimnazjum klasycznego im. Przemys豉wa w Rogo幡ie Wlkp., w kt鏎ym 14.05.1928r. otrzyma matur. By zapalonym harcerzem. W latach 1928-29 studiowa na wydziale matematyczno-przyrodniczym Uniwersytetu Pozna雟kiego. Czuj帷 jednak powo豉nie do stanu kap豉雟kiego, w 1929r. rozpocz掖 studia teologiczne w Seminarium Duchownym w Poznaniu. 安i璚enia kap豉雟kie otrzyma 17.06.1934r. w katedrze pozna雟kiej.

Wikariat rozpocz掖 1.07.1934r. w Konarzewie k.Poznania, nast瘼nie od 15.10.1934r. by wikariuszem w Lubaszu k.Czarnkowa. Egzamin proboszczowski zda 1.03.1939r. Po aresztowaniu w marcu 1940r. ks. Ludwika Rosenberga, proboszcza Lubasza, ks. Cofta pozosta nadal wikariuszem w Lubaszu i dorywczo duszpasterzowa w s御iednich parafiach powiatu czarnkowskiego, udzielaj帷 tajnie chrzt闚 i b這gos豉wi帷 zwi您ki ma鹵e雟kie.

Jeszcze jako alumn IV kursu Seminarium Duchownego w swoim opracowaniu pt. "De dignitate corporis humani et de officius ergo proporium corpus, eius sanitatem et vitam" stwierdza, 瞠 "Je郵i chodzi o nasze cia這, to mamy obowi您ek ofiarowa je dla wy窺zych cel闚, tzn. by gotowi 篡cie odda, je郵i wiemy, 瞠 wy窺ze dobro przez to osi庵niemy". Tak wi璚 kap豉n z nara瞠niem w豉snego 篡cia winien 酥ieszy ludziom z pomoc, r闚nie i 穎軟ierz ma obowi您ek 篡cie odda za ojczyzn.

Wierny swym zasadom ju na pocz徠ku okupacji hitlerowskiej w 1939r. za這篡 w parafii Lubasz tajn kom鏎k pomocy je鎍om wojennym i wi篥niom politycznym w obozach, a tak瞠 ich rodzinom oraz wysiedlonym z by貫go powiatu czarnkowskiego do Generalnej Guberni. Pomoc ta polega豉 przede wszystkim na wysy豉niu paczek z 篡wno軼i, odzie膨, lekarstwami i przesy豉niu 鈔odk闚 pieni篹nych. Przesy趾i dokonywane by造 z urz璠闚 pocztowych po這穎nych przewa積ie w miejscowo軼iach poza powiatem czarnkowskim, aby nie wzbudzi podejrze miejscowych w豉dz okupacyjnych. 字odki finansowe pochodzi造 z dar闚 polskiej ludno軼i, sporadycznie od niemieckich katolik闚. Dekonspiracja nast徙i豉 zupe軟ie przypadkowo. W pa豉cu w Lubaszu p瘯豉 muszla klozetowa i wtedy przypomniano sobie, 瞠 w plebani w Lubaszu jedna z 豉zienek jest nieczynna. Na plebani uda si wraz z ekip Treuhander, komisaryczny zarz康ca maj徠ku w Lubaszu. Przy wymontowywaniu muszli znaleziono archiwum ks. Cofty, dotycz帷e dzia豉lno軼i konspiracyjnej. Natychmiast wezwano gestapo z Czarnkowa i ks. Coft aresztowano.

W obozie w 畝bikowie, do kt鏎ego trafi po aresztowaniu, ks. Cofta wznowi sw dzia豉lno嗆. Mimo ograniczenia obozowymi warunkami, ni鏀 pomoc oraz opiek duszpastersk s豉bym i chorym wi篥niom. Dzia豉lno嗆 ta nie usz豉 uwagi niemieckiej obs逝gi obozu. W豉dze obozowe ze szczeg鏊n nienawi軼i i sadyzmem odnosi造 si do duchowie雟twa polskiego, stosuj帷 wyrafinowane tortury. Ks. Coft skazano na przebywanie siedem dni i nocy w tzw. "drucianej beczce", wykonanej z drutu kolczastego. Trzeba by這 w niej sta w pozycji pochylonej pod go造m niebem. Jedzenie sk豉da這 si z kubka wody i skibki chleba. Po sze軼iu dniach zosta wrzucony do basenu z wod i przez p馧 godziny musia p造wa. Potem wr鏂i do beczki.

W dniu 4.10.1944r. zmar. Na murze ko軼io豉 w Lubaszu znajduje si tablica po鈍i璚ona pami璚i ks. Cofty.


Edmund Wiktor Furmanek (1912-), administrator parafii Bonikowo.

Urodzi si 19.09.1912r. w Brennie (pow. Wschowa) jako syn piekarza i Marianny - z domu Skorupi雟ka. Po trzeciej klasie szko造 powszechnej ucz瘰zcza do gimnazjum staroklasycznego im. Kome雟kiego w Lesznie, nast瘼nie do gimnazjum w υdzi, potem do gimnazjum neoklasycznego w Ostrowie Wlkp., gdzie uzyska matur. Wst徙i do Arcybiskupiego Seminarium Duchownego w Gnie幡ie w 1939r.. By klerykiem V kursu. W lipcu 1939r. by kapelanem obozu harcerskiego 24 dru篡ny im. gen Sowi雟kiego w Borach Tucholskich nad Brd. We wrze郾iu 1939r. przed wkraczaj帷ymi Niemcami ewakuowa si do L康ka. Po powrocie do Leszna 21.10.1939r. by 鈍iadkiem rozstrzelania przez Niemc闚 20 Polak闚 przed budynkiem s康u i wi瞛ienia w Lesznie. Wkr鏒ce zosta zatrudniony jako pomocnik w biurze parafialnym. Po aresztowaniu ks. Walentego Turkowskiego, mimo 瞠 by tylko minorzyst, prowadzi pogrzeby w Lesznie, prowadzi katechizacj dzieci, odprawia niekt鏎e nabo瞠雟twa. Ks. Bp. Walenty Dymek udzieli mu potajemnie 26.01.1941r. w swojej prywatnej kaplicy w Poznaniu 鈍i璚e diakonatu.

Wkr鏒ce po 鈍i璚eniach przez Arbeitsamt w Lesznie skierowany zosta do W這szakowic na kurs murarski. Tu nie by這 katolickiego ksi璠za, wierni sami zbierali si na modlitw w ko軼iele. Furmanek potajemnie zanosi ci篹ko chorym komuni 鈍. i chrzci niemowl皻a. Po uko鎍zeniu kursu murarskiego we W這szakowicach zosta zatrudniony w firmie "Mursal", w Lesznie. W tym czasie mieszka鎍y Leszna pozbawieni byli katolickiego kap豉na Polaka, wi璚 na terenie leszczy雟kiego rozpocz掖 dzia豉lno嗆 duszpastersk ks. Marian Samu這wski. Baz wypadow by這 mieszkanie Krupk闚 w Lesznie przy ul. Narutowicza 26. Musia jednak uchodzi z Leszna, zast徙i go ks. Bielski. Po wypadku przy pracy 29.06.1942r. Furmanek uzyska zwolnienie lekarskie z pracy za ca造 miesi帷 lipiec. W lipcu 1941r. spotka si w Ostrowie Wlkp. Z koleg szkolnym, E.Serwa雟kim, delegatem Rz康u R.P. na Wielkopolsk w sprawie zorganizowania w ramach tajnego nauczania w Lesznie, Egzaminacyjnej Komisji Maturalnej, aby polska m這dzie mia豉 mo積o嗆 sk豉dania tajnie egzamin闚 dojrza這軼i. Edward Serwa雟ki mianowa prof. Rosochowicza z Seminarium Pedagogicznego w Lesznie przewodnicz帷ym tajnej maturalnej komisji egzaminacyjnej. Ten z kolei dokoptowa do niej Barteck, Dzwi鎥owsk i Edmunda Furmanka. Przed Komisj do 1945r. z這穎no 26 egzamin闚 dojrza這軼i. Edward Serwa雟ki podczas okupacji hitlerowskiej nale瘸 i dzia豉 w tajnej organizacji wojskowej: ZWZ, a od lutego 1942r. w Armii Krajowej. Zadaniem Furmanka by這 wskazanie i kontaktowanie Serwa雟kiego z Polakami z terenu Leszna i okolicy, kt鏎zy przed 1939r. byli oficerami WP lub odbywali s逝瘺 wojskow w podchor捫闚ce. Zadanie to mia u豉twione, albowiem od lutego 1943r. pracowa w Stadtsamt w Lesznie. Wypisywa metryki w urz璠zie, w kt鏎ym zgromadzone zosta造 ksi璕i metrykalne ze wszystkich ko軼io堯w katolickich, ewangelickich i kalwi雟kich. Mimo to nadal potajemnie chrzci dzieci i udziela innych pos逝g religijnych, co nie usz這 uwadze Niemc闚. Po rewizji w mieszkaniu wys豉ny zosta na teren Rzeszy w okolice G這gowa, gdzie pracowa jako robotnik w transporcie.

W czerwcu 1945r. powr鏂i do Seminarium Duchownego w Gnie幡ie, doko鎍zy studia teologiczne i 22.12.1945r. zosta wy鈍i璚ony na kap豉na. Od 1.01.1946r. by wikariuszem w 妃iglu, nast瘼nie od 1947r. do 1952r. by nauczycielem religii w Chodzie篡. Po zakazie w 1952r. nauki religii w szko豉ch prowadzi katechizacj i nauk dzieci przy parafii w Chodzie篡. Od 1.09.1957r. zosta administratorem ma貫j parafii w Bonikowie, gdzie duszpasterzowa przez 30 lat. Po uko鎍zeniu 75 roku 篡cia zgodnie z przepisami prawa kanonicznego przeszed na emerytur i zamieszka w domu rodzinnym w Lesznie.


Bronis豉w G豉dysz (1892-1943), dr filozofii, proboszcz parafii Pozna - Staro喚ka, cz這nek konspiracyjnego Stronnictwa Narodowego /1939-1941/ oraz Narodowej Organizacji Bojowej.

Urodzi si 3.12.1892r. w Sierakowie jako syn Antoniego i Teodozji z Soko這wskich. Ucz瘰zcza do szko造 powszechnej i do gimnazjum klasycznego w Gnie幡ie, gdzie w 1911r. zda matur.

Studia teologiczne odby w Poznaniu i Gnie幡ie oraz tam 13.02.1916r. otrzyma 鈍i璚enia kap豉雟kie, po kt鏎ych kr鏒ko by wikariuszem w ko軼iele 安. Marcina w Poznaniu. Od 1.08.1916r. powo豉ny zosta na kapelana w pozna雟kich lazaretach. W czerwcu 1918r. pracowa jako wikariusz przy G堯wnej w Poznaniu, od lipca 1918r. w Szkaradowie k.Rawicza. z pocz徠kiem 1919r. zg這si si na kapelana powstania wielkopolskiego, uczestniczy w walkach pod Szubinem k.Nak豉 - przeciwko Niemcom. Po powrocie z wojska /1920r./ by prefektem w 瞠雟kim gimnazjum w Ostrowie, wikariuszem w Kopanicy, Chojnicy pod Poznaniem od 5.05.1922r. w Staro喚ce k.Poznania w nowo utworzonej parafii p.w. 安. Antoniego Padewskiego, gdzie wkr鏒ce mianowany zosta administratorem parafii. 10.07.1933r. otrzyma instytucj kanoniczn na beneficjum w Poznaniu - Staro喚ce i mianowany zosta tam proboszczem. R闚nocze郾ie studiowa na wydziale humanistycznym Uniwersytetu Pozna雟kiego. 8.02.1926r. uzyska tytu dr. filozofii i po habilitacji 21.06.1932r. uzyska docentur z zakresu literatury 鈔edniowiecznej na Uniwersytecie w Poznaniu. Prace swoje publikowa r闚nie w j瞛yku francuskim i niemieckim. Od 1928r. by cz這nkiem i sekretarzem Komisji Teologicznej pozna雟kiego oddzia逝 TPN. W pierwszych latach okupacji /1939-1941r./ pe軟i pos逝gi duszpasterskie w parafii staro喚ckiej.

Aresztowany 18.06.1941r., os康zony zosta 14.05.1942r. przez Oberlandsgericht Pozna na sesji wyjazdowej w Zwickau wraz z nielegaln grup Stronnictwa Narodowego, kt鏎a wznowi豉 dzia豉lno嗆 po wrze郾iu 1939r. oskar穎no ich o przygotowanie zbrojnego powstania przeciw Rzeszy. Ks. G豉dysza skazano na 5 lat obozu karnego za przynale積o嗆 do nielegalnego Stronnictwa Narodowego oraz za czytanie i rozpowszechnianie nielegalnej prasy podziemnej. Ks. G豉dysza wi瞛iono najpierw w Forcie VII w Poznaniu, nast瘼nie we Wronkach i Zwickau, od 3.07.1942r. w Rawiczu.

W dniu 6 czerwca 1942r. przetransportowany zosta do Maauthausen - Gusen, gdzie zosta zatrudniony do pracy w kamienio這mach, tam te w dniu 19 czerwca 1943r. zosta zamordowany.



Read 5412 times

13, (4) 1999 - Bo瞠 Narodzenie



polski  english  deutsch  française Dodaj stron do ulubionych! 
filipini Gazeta parafialna - 'Rodzina Parafialna'
 

Copyright 2003-2011 © Kongregacja Oratorium 安. Filipa Neri i parafia pw. NMP Matki Ko軼io豉 - Pozna-安ierczewo
statystyka Valid XHTML 1.0! Valid CSS!
Kalendarz
Czytania
Kongregacja Oratorium 安. Filipa Neri - Pozna
Kongregacja Oratorium 安. Filipa Neri - Pozna - 安ierczewo
Siemens Centrale telefoniczne